Iranian Journal of Health and Environment

fa تحلیل علم‌سنجی انتشارات مرتبط با آلودگی هوا و بیماری‌های تنفسی در کشورهای خاورمیانه طی سال‌های ۲۰۰۳ تا ۲۰۲۴ A scientometric analysis of publications on air pollution and respiratory diseases in Middle Eastern countries from 2003 to 2024 عمومى General پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">زمینه و هدف: آلودگی هوا به‌عنوان یکی از مهم‌ترین چالش‌های محیط زیستی و بهداشتی، بار بیماری‌های تنفسی را تشدید می‌کند. این مطالعه با هدف تحلیل علم‌سنجی انتشارات مرتبط با آلودگی هوا و بیماری‌های تنفسی در کشورهای خاورمیانه طراحی شد. روش بررسی: در این پژوهش علم‌سنجی، ۱۹۸۱۱ مدرک مرتبط با آلودگی هوا و بیماری‌های تنفسی (۲۰۰۳–۲۰۲۴) از پایگاه WoS استخراج و با نرم‌افزارهای VOSviewer و HistCite تحلیل گردید. یافته‌ها: روند صعودی بر انتشارات حاکم بود و متوسط نرخ رشد سالانه ۱۱ درصد تعیین شد. مجله Environmental Science and Pollution Research با انتشار ۴۶۷ مقاله (2/3 درصد) پیشتاز بود. ایران (28/3 درصد)، ترکیه (27/1 درصد) و عربستان سعودی (14/2 درصد) با انتشار بیش از ۶۹ درصد از تولید علم منطقه در صدر قرار داشتند. کشور ایران با 111930 استناد جهانی تاثیرگذارترین کشور منطقه در حوزه آلودگی هوا و بیماری‌های تنفسی شناخته شد. کشورهای خاورمیانه در موضوع مورد مطالعه با 166 کشور همکاری داشتند که در راس آنها آمریکا با 2948 همکاری (14/9 درصد) بود. با حضور 60814 نویسنده 12 شبکه همکاری تشکیل و خوشه‌ها و نویسندگان تأثیرگذار تعیین شدند. با تحلیل هم‌رخدادی واژگان نیز ۷ خوشه پژوهشی مهم شناسایی و معرفی شد. نتیجه‌گیری: پژوهش حاضر روندهای کیفی و کمی پژوهش‌‌های مرتبط با آلودگی هوا و بیماری‌های تنفسی در خاورمیانه را آشکار ساخت. برای تبدیل ظرفیت‌های پژوهشی به تأثیرات پایدار بر سلامت عمومی و روندهای سیاست‌گذاری، اولویت‌بخشی به ارتقای کیفیت مطالعات، تقویت شبکه‌های همکاری علمی و طراحی سازوکارهایی برای ترجمه نتایج پژوهشی به سیاست‌های عملی ضروری است.  </div> <div style="text-align: justify;">Background and Objective: Air pollution significantly exacerbates the burden of respiratory disease, particularly in the Middle East. This study aimed to conduct a scientometric analysis of publications on air pollution and respiratory diseases in Middle Eastern countries. Materials and Methods: In this scientometric study, we analyzed 19811 documents on air pollution and respiratory diseases in Middle Eastern countries, published between (2003-2024) and retrieved from the WoS. Data visualization and analyses were conducted using VOSviewer and HistCite. Results: The publication output showed a consistent upward trend, with an average annual growth rate of 11%. Environmental Science and Pollution Research was the leading journal (467 documents; 2.3%). Iran (28.3%), Turkey (27.1%), and Saudi Arabia (14.2%) collectively contributed more than 69% of the region’s scholarly output. Iran was identified as the most influential country in this field, with 111,930 global citations. Researchers from the Middle East collaborated with scholars from 166 countries, with the United States being the most frequent partner, accounting for 2,948 joint publications (14.9%). The study identified 60,814 contributing authors, forming twelve major collaboration networks, which facilitated the recognition of key research clusters and influential contributors. Keyword co-occurrence analysis identified seven dominant thematic clusters. Conclusion: This study clarifies both qualitative and quantitative trends in Middle Eastern research on air pollution and respiratory diseases. To translate the region’s growing research capacity into lasting public health and policy impact, stakeholders should prioritize improving study quality, strengthening regional scientific collaboration, and establishing practical mechanisms to ensure that research findings are effectively incorporated into policy and practice.  </div> آلودگی‌ هوا, بیماری‌های تنفسی, کشورهای خاورمیانه, علم‌سنجی, شبکه‌های همکاری Air pollution, Respiratory diseases, Middle East, Scientometric analysis, Collaboration networks 553 578 http://ijhe.tums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3057-1&slc_lang=fa&sid=1 Afshin Hamdipour افشین حمدی‌ پور hamdipour@tabrizu.ac.ir Yes Department of Knowledge and Information Science, Faculty of Education and Psychology, University of Tabriz, Tabriz, Iran گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران Rasoul Zavaraqi رسول زوارقی zavaraqi@tabrizu.ac.ir No Department of Knowledge and Information Science, Faculty of Education and Psychology, University of Tabriz, Tabriz, Iran گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران Hamideh Javadipour حمیده جوادی‌ پور hamideh_j2002@yahoo.com No Department of Knowledge and Information Science, Faculty of Education and Psychology, University of Tabriz, Tabriz, Iran گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران