fa بررسی تغییرات مکانی پراکنش سرب و کادمیوم با استفاده از تکنیک‌های زمین‌آمار و GIS (مطالعه موردی: اراضی اطراف مجتمع فولاد مبارکه) هوا Air پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">زمینه و هدف:</span></span></strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> افزایش جمعیت و در نتیجه افزایش روزافزون نیازهای بشری منجر به گسترش روزبه‌روز صنایع </span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">شده و </span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">مدیریت نادرست بخش‌های صنعتی منجر به آلودگی هر چه بیشتر اراضی و در نتیجه آسیب‌های جبران‌ناپذیر به طبیعت و موجودات زنده می‌گردد. لذا بررسی نقش مراکز صنعتی در آلودگی خاک یکی از مهم‌ترین اقدامات در زمینه کنترل آلودگی‌ها است.</span></span><br> <strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">روش بررسی:</span></span></strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> مجتمع صنعتی فولاد مبارکه نیز از این امر مستثنا نبوده، بدین منظور اراضی اطراف مجتمع فولاد مبارکه اصفهان انتخاب و در یک شبکه منظم </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">km</span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> 2 در یک بافر </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">km</span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> 10 اقدام به نمونه‌برداری از خاک سطحی گردید. تعداد 49 نمونه از نقاط مختلف برداشت شد. پارامترهای خاک از جمله بافت، اسیدیته و شوری اندازه‌گیری شد و همچنین میزان فلزات سنگین سرب و کادمیوم نیز با استفاده از دستگاه جذب اتمی شعله اندازه‌گیری گردید.</span></span><br> <strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">یافته‌ها:</span></span></strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> آنالیز داده‌ها در محیط سیستم اطلاعات جغرافیایی (</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">GIS</span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">) و با استفاده از تکنیک‌های زمین‌آماری نشان داد که داده&shy;ها نرمال هستند و با توجه به میزان </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">RMS</span></span> <span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">(</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:12.0pt;">Root mean square</span></span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">)</span></span> <span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">کمتر</span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> مدل کروی مدلی مناسب برای بررسی تغییرات مکانی سرب و کادمیوم است.</span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> بیشترین و کمترین میزان غلظت سرب به ترتیب </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">mg/kg</span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> 50/88و </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">mg/kg</span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> 26/71و برای کادمیوم نیز </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">mg/kg</span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> 6 و </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">mg/kg</span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> 1/26 بوده است.</span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> نتایج همچنین </span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">گویای آن است که </span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">بین غلظت عناصر مذکور و ویژگی‌های خاک ارتباط معنی‌داری وجود ندارد (</span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">0/05</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">p></span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">)</span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">؛ اما </span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">بین غلظت دو عنصر با یکدیگر ارتباط معنی‌داری دیده شد (</span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">0/001</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">p<</span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">) همچنین</span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> نتایج تحقیق حاضر نشان‌دهنده آن است که جهت باد غالب نقش مهمی در پراکنش سرب و کادمیوم در منطقه مورد مطالعه داشته است.</span></span><br> <strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">نتیجه‌گیری</span></span></strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">: نتایج بدست آمده نقش مجتمع صنعتی در آلودگی محیط را نشان می‌دهد. چرا که کانون اصلی سرب در شرق و جنوب غربی کارخانه فولاد مبارکه و برای کادمیوم نیز در شرق و غرب کارخانه بوده است. </span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">لذا انجام اقدامات مدیریتی و پایش دقیق‌تر جهت حفاظت از محیط‌زیست در صنعت مذکور الزامی است.</span></span><br> <br> &nbsp;</div> <strong>Background and Objective: </strong>Population explosion and human ever-increasing demands has been resulted in industrialization which its mismanagement led to land pollution and consequently irreversible harm to nature and living organisms. Thus, it is an important measure to investigate the role of industrial centers in soil pollution.<br> <strong>Materials and Methods: </strong>We studied Mobarakeh Steel Industrial Complex and surface soil samples were taken in a regular grid with a dimension of 2 km of a 10 km buffer zone. 49 samples were taken from different sites. Soil parameters such as texture, pH and salinity were analyzed and concentrations of heavy metals including lead and cadmium were measured using flame atomic absorption spectrometry.<br> <strong>Results: </strong>Data analysis in the GIS environment using geostatistical techniques showed that a spherical model is a good model to investigate the spatial variability of lead and cadmium. The lowest and highest lead concentrations were 88.50 and 71.26 mg/kg and that of Cd was 6 and 26.1 mg/kg, respectively. No significant relationship between the heavy metals and soil properties (p>0.05). However, the correlation between two elements was significant (p<0.001). Among the various parameters, it was realized that wind direction played a great role in the distribution of lead and cadmium in the area.<br> <strong>Conclusion: </strong>The results showed the role of the industrial complex in the environmental pollution. The hot spot for lead was eastern and southwestern parts of the steel complex and for Cd it was in eastern and western parts. Proper management and more accurate monitoring are necessary to protect the environment in the complex industry.<br> &nbsp; آلودگی, تهدید, سرب, کادمیوم, مجتمع‌های صنعتی Pollution, Threat, Lead, Cadmium, Industrial complex 151 164 http://ijhe.tums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1120-1&slc_lang=fa&sid=1 Sh Khaledan شقایق خالدان shfk999@gmail.com No Environmental Pollution, Faculty of Environment and Energy of Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran گروه آلودگی‌های محیط زیست، دانشکده محیط زیست و انرژی واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران L Taghavi لعبت تقوی Taghavi_lobat@yahoo.com Yes Environmental Pollution, Faculty of Environment and Energy of Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran گروه آلودگی‌های محیط زیست، دانشکده محیط زیست و انرژی واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران P Paykanpour Fard پروانه پیکان پورفرد boom_payesh@yahoo.com No Department of Environment, Human Environment and Sustainable Development Research Center, Islamic Azad University of Najafabad Branch, Najafabad, Iran, AND Department of Environment, Faculty of Basic Science and Nuclear Engineering, Islamic Azad University of Najafabad Branch, Najafabad, Iran گروه محیط زیست، مرکز تحقیقات محیط زیست انسانی و توسعه پایدار، دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد، نجف آباد، ایران، و گروه محیط زیست، دانشکده مهندسی هسته‌ای و علوم پایه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد، نجف آباد، ایران