fa ارزیابی روند تغییرات فصلی تنش های گرمایی طی نیم قرن اخیر در چند نمونه اقلیمی ایران هوا Air پژوهشي Research <p dir="RTL" style="text-align: justify;"><strong>زمینه و هدف</strong>: امروزه شاخص<span dir="LTR">&shy;</span>های مرتبط با فیزیولوژی انسان در مطالعات زیست اقلیم جایگاه ویژه &shy;ای دارند. از جمله این شاخص &shy;ها، شاخص دمای معادل فیزیولوژیک <span dir="LTR">(PET)</span> است. در تحقیق حاضر روند تغییرات تنش &shy;های گرمایی ایران، که پایه و اساس برنامه&shy; ریزی&shy; ها به ویژه در زمینه سلامت و محیط است، در 4 ناحیه اقلیمی ایران طی نیم قرن اخیر مورد ارزیابی قرار گرفته است.</p> <p dir="RTL" style="text-align: justify;"><strong>روش بررسی</strong>: داده&shy; های مورد نیاز جهت محاسبه تنش&shy; های گرمایی در مقیاس روزانه از تاریخ 1961/1/1 تا 2010/12/31 به مدت 50 سال از سازمان هواشناسی کشور اخذ گردید. سپس شاخص <span dir="LTR">PET</span> برای هر روز محاسبه و مقادیر بالاتر از ^{<span dir="LTR">0</span>}<span dir="LTR">C</span> 35 به عنوان روزهای وقوع تنش گرمایی شناسایی شد. در مرحله بعد، فراوانی روزهای همراه با تنش گرمایی برای دوره گرم سال استخراج و روند آنها با آزمون <span dir="LTR">Mann-Kendall</span> مورد بررسی قرار گرفت.</p> <p dir="RTL" style="text-align: justify;"><strong>یافته&shy; ها</strong>: روند تغییرات فراوانی وقوع روزهای همراه با تنش گرمایی در ایستگاه&shy; های مشهد، اصفهان و تبریز طی فصول بهار و تابستان افزایشی بوده است. به عبارت دیگر، بیشترین میزان تغییرپذیری مثبت نسبت به میانگین بلند مدت در این شهرها رخ داده است. همچنین بیشترین فراوانی روزهای گرم متعلق به ایستگاه&shy; های بندرعباس و رشت بوده است که نزدیکی این ایستگاه&shy; ها به دریا و تبخیر بالا را می&shy; توان از دلایل اصلی آن به شمار آورد.</p> <p dir="RTL" style="text-align: justify;"><strong>نتیجه &shy;گیری:</strong> دهه 1990-1980، بیشترین روزهای وقوع تنش گرمایی را به خود اختصاص داده است. روند صعودی وقوع تنش&shy; های گرمایی در ایستگاه&shy; های مورد مطالعه ضرورت توجه به مسئله تنش &shy;های&shy; گرمایی و شیوع امراض (حمله گرمایی، سنکوپ و کرامپ عضلانی) را از بعد برنامه ریزی و مدیریت بحران، بیشتر می&shy; کند.</p> <p><strong>Background and Objectives</strong>: Nowadays, indicators related to human physiology have special roles in human bioclimatic and environmental studies. One of these indices is Physiological Equivalent Temperature (PET). In the present study, trends of physiological equivalent temperature index over the past half century, which is the foundation of plans, especially in the field of health and environment, were evaluated in four climatic regions of Iran (Mashhad, Rasht, Esfahan, Tabriz and Bandar Abbas).</p> <p><strong>Material and methods</strong>: In this study, the data required to calculate the heat stress in the daily scale for 50 years during 1961-2010 were obtained from Iranian Meteorological Organization. Then, PET index at the daily scale was calculated and values greater than 35&deg;C were identified for warm periods of the year. In the next step, the seasonal trends were analyzed by Mann-Kendall test.</p> <p><strong>Results</strong>: Changes in the frequency of days with heat stress in stations of Mashhad, Isfahan, and Tabriz have been rising during spring and summer. In other words, the greatest amount of positive change has occurred over the long-term average in these cities. The highest frequency of hot days was observed in Rasht and Bandar Abbas stations. The main reason for this subject has to do with how adjacent they were to the sea and the high rate of evaporation in such areas.</p> <p><strong>Conclusion</strong>: The 1980s-1990s have been allocated as the most days of hot stress. Upward trend of thermal stress occurring in the studied stations has increased the attention to the problem of heat stress and disease (thermal attack, fainting, muscle cramps) from the field of planning and management of the crisis.</p> تغییر اقلیم, تنش گرمایی, شاخص دمای معادل فیزیولوژیک Climate change, Heat stress, Physiological equivalent temperature index 233 246 http://ijhe.tums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-794-1&slc_lang=fa&sid=1 Gh Fallah Ghalhari غلامعباس فلاح قالهری ab_fa789@yahoo.com Yes Assistant Professor, Faculty of Geography and Environmental Sciences, Hakim Sabzevari University, Khorasan Razavi, Iran استادیار اقلیم شناسی، دانشکده جغرافیا و علوم محیطی، دانشگاه حکیم سبزواری R Esmaili رضا اسماعیلی No Department of Architecture, Mashhad Branch, Islamic Azad University, Mashhad, Iran استادیار اقلیم شناسی، دانشکده معماری، دانشگاه آزاد اسلامی مشهد F Shakeri فهیمه شاکری No Ph.D Student of Urban Climatology, Faculty of Geography and Environmental Sciences, Hakim Sabzevari University, Khorasan Razavi, Iran دانشجوی دکتری اقلیم‌شناسی شهری، دانشکده جغرافیا و علوم محیطی، دانشگاه حکیم سبزواری