Iranian Journal of Health and Environment

fa تعیین شاخص‌های زیست محیطی و منشأ فلزات سنگین گردوغبار خیابان، مسجد سلیمان، استان خوزستان Determination of Geo-Environmental Factors and Source of Heavy Metals in Street Dust, Masjed-e- Soleiman City, Khouzestan Province هوا Air پژوهشي Research زمینه و هدف‌: گرد وغبار خیابان یکی از مهمترین شاخصهای منعکسکننده وضعیت آلودگی در محیط زیست شهری است. اکثر مطالعات، مربوط به آلودگی فلزات سنگین در شهرهای بزرگ بوده، در حالی‌که به شهرهای کوچک کمتر توجه شده است. شهر مسجد سلیمان اولین شهر نفتخیز ایران و در شمال شرق استان خوزستان واقع شده است. این شهر دارای آلودگیهای زمینزاد (چشمه‌های نفتی و گاز)، فعالیت‌های نفتی، احتراق نفت و گاز، صنایع و ترافیک بوده، به همین دلیل ارزیابی زیست محیطی در این شهر حائز اهمیت است. روش بررسی‌: به منظور پایش و مدیریت آلودگیهای موجود، طی شرایط آب و هوایی خشک (تیر ماه 1392)، یازده نمونه از گردوغبار خیابان از ایستگاههای مختلف در سطح شهر و یک نمونه به عنوان نمونه شاهد جمع آوری و آماده‌سازی گردید و سپس توسط دستگاه ICP-OES آنالیز شدند. یافته ها‌: منابع احتمالی فلزات آلاینده مورد بررسی توسط آنالیزهای چند متغیره مانند تحلیل مؤلفه اصلی (PCA) و  آنالیز خوشه‌ای (CA) شناخته شدهاند. علاوه بر این فاکتورهایی نظیر شاخص زمین انباشت (Igeo)، شاخص آلودگی (PI)، شاخص آلودگی یکنواخت (IPI) و فاکتور غنیشدگی (EF) جهت تعیین درجه آلودگی فلزات سنگین در گرد و غبار خیابان در شهر مسجد سلیمان ارزیابی شدند. نتایج حاصل از تحلیل مؤلفه اصلی و آنالیز خوشه‌ای نشان میدهد که منطقه عمدتا تحت تأثیر آلودگیهای نفتی، ترافیک و فعالیتهای صنعتی قرار دارد. شاخص آلودگی بیانگر سطح بالای از آلودگی برخی نمونهها به Pb، Cd‌، Cu و  Zn و سطح متوسط آلودگی سایر نمونهها به Ni، As و V است. شاخص زمین انباشت بیانگر آلودگی متوسط تا شدیدا برخی نمونهها به Pb، Cd، Cu و Zn و برای سایر نمونهها عدم آلودگی تا آلودگی متوسط به Ni، As و V است. نتیجه گیری: نتایج نشان داد که غلظت فلزات سنگین در نمونه‌های گردوغبار نسبت به نمونه شاهد بالاتر بوده است. بدین ترتیب طبقه بندی میزان آلودگی در گردوغبار خیابان در شهر مسجدسلیمان به ترتیب زیر است: PI≈IPI>EF>Igeo Background and Objectives: Street dust reflects one of the most important indicators of pollution in the urban environment. Most studies carried out in the world on heavy metal pollution are related to cities and metropolitans, while less attention has been paid to towns. Masjed-e- Soleiman, the most oil-rich town is located in the north eastern part of Khuzestan Province in Iran. This town contains geogenic pollutants such as gas and oil sources, oil and gas activities, oil and gas combustion, industries, and heavy traffic, which make it important from the viewpoint of environmental impact assessment. Materials and Methods: For monitoring and management of pollution, 11 samples of street dust were collected and prepared from different stations within the town during the dry season (June 2013). Each sample was analyzed using ICP-OES instrument. Results: Possible sources of the heavy metals were identified by multivariate analyses such as Principal Component Analysis (PCA) and Cluster Analysis (CA). In addition, factors such as the Index of Geo-accumulation (Igeo), Pollution Index (PI), Integration Pollution Index (IPI), and Enrichment Factor (EF) were assessed to determine the degree of heavy metals pollution in street dust of the Masjed-e- Soleiman Town. The results of PCA and CA indicated that the region is mostly affected by oil pollution (both natural and combustion of fossil fuels), traffic, and industrial activities (PI revealed high levels of Pb, Cd, Cu, and Zn pollution in samples and the average level of Ni, As, and V pollution in other samples). Igeo indicated the moderate to severe pollution of some samples to Pb, Cd, Cu, and Zn while no to moderate pollution against Ni, As, and V in other samples. EF for Pb, Cd, Cu, and Zn showed a significant pollution in some samples and other samples represented the least pollution against Ni, As, and V. Conclusion: Results showed that the concentrations of heavy metals in dust samples were higher than control samples in Masjed-e- Soleiman. Thus, the classification of pollution in street dust in Masjed-e- Soleiman is as follows: IPI> EF> Igeo ≈ PI. مسجد سلیمان, فلزات سنگین, شاخص ‌آلودگی, فاکتور غنی‌شدگی, شاخص زمین ‌انباشت Masjed-e-Soleiman, Heavy metals, Pollution index, Enrichment factor, Accumulation index 155 170 http://ijhe.tums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-554-1&slc_lang=fa&sid=1 Z Javidaneh زیبا جاویدانه No Master Student of Environmental Geology, Department of Geology, Earth of Science, Shahid Chamran University, Ahvaz, Iran دانشجوی کارشناسی ارشد زمین شناسی زیست محیطی، گروه زمین شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید چمران اهواز AR Zarsevandi علیرضا زراسوندی zarasvandi_a@scu.ac.ir Yes Professor, Department of Geology, Earth of Science, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran, Dust Research Center, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran استاد، گروه زمین شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید چمران اهواز F Rast Manesh فاطمه راست منش No Assistant Professor, Department of Geology, Earth of Science, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran, Dust Research Center, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran استادیار، گروه زمین شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید چمران اهواز