fa ارزیابی شاخص مخاطره بوم‌شناختی فلزات سنگین در خاک سطحی بوستان های شهری تهران عمومى General پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">زمینه و هدف:</span></span></span></strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> فلزات سنگین از شایع‌ترین آلاینده‌های خاک‌های شهری هستند که سلامت انسان و به‌ویژه کودکان را از طریق بلع و یا استنشاق تصادفی خاک و گردوغبار آلوده در معرض خطر قرار می‌دهند. از این‌رو، مطالعه حاضر با هدف ارزیابی شاخص مخاطره بوم‌شناختی فلزات سرب، کادمیوم، کروم و مس در خاک سطحی بوستان&shy;های شهری</span></span></span> <span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">تهران در سال 1395 انجام یافت.</span></span></span><br> <strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">روش بررسی:</span></span></span></strong> <span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">60 نمونه خاک از </span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">بوستان‌های ملت، لاله، ولایت، اکباتان و پیروزی</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> جمع آوری گردید، محتوی عناصر سنگین نمونه‌ها پس از آماده‌سازی و هضم اسیدی در آزمایشگاه، به‌روش طیف‌سنجی پلاسمای جفت ‌شده القایی (</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;">ICP</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">) خوانده شد. همچنین </span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">شاخص خطرپذیری بالقوه بوم‌شناختی</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> تجمعی فلزات سنگین (</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;">Risk Index (RI)</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">) در خاک محاسبه</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> شد. </span></span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">پردازش</span></span> <span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">آماری</span></span> <span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">نتایج</span></span> <span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">نیز</span></span> <span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">با استفاده از آزمون‌های <span style="color:black;">شاپیرو-ویلک (</span></span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">Shapiro-Wilk test</span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">)، تحلیل واریانس یک&shy; طرفه</span></span></span> <span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">(</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;">One-Way ANOVA</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">)، تی&shy; تست (</span></span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">One Sample T-Test</span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">) و ضریب همبستگی پیرسون </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;">(Pearson Correlation Coefficient)</span></span></span> <span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">انجام یافت.</span></span><br> <strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">یافته‌ها: </span></span></span></strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">کمینه و بیشینه میانگین غلظت عناصر در نمونه‌های خاک</span></span></span> <span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">برابر با 0/25</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:12.0pt;">&plusmn;</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">0/52 و </span></span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">mg/kg</span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> 31/83</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:12.0pt;">&plusmn;</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">153/81 </span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">به‌ترتیب مربوط به کادمیوم و سرب بود. از طرفی میانگین غلظت عناصر سرب و مس در نمونه‌ها بیشتر از رهنمود </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;">WHO</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> بود. همچنین بیشترین مقادیر آلودگی مربوط به بوستان ولایت واقع در جنوب بود. </span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">نتایج محاسبه </span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">شاخص </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;">RI</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> نشان داد </span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">میزان تجمعی فلزات سنگین خاک </span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">برابر با 99/16 و در محدوده کم خطر قرار داشت.</span></span></span><br> <strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">نتیجه‌گیری:</span></span></span></strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> هرچند میزان تجمعی فلزات سنگین خاک </span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">در محدوده کم خطر قرار داشت، ولی از آنجا که میانگین غلظت عناصر سرب و مس از رهنمود </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;">WHO</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> بیشتر بود، نسبت به کنترل منابع ورود آلودگی به محیط، پایش دوره‌ای منابع خاک سطحی به‌ویژه در بوستان‌</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;">&lrm;</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">های شهری که شهروندان بخش عمده‌ای از اوقات فراغت خود را در آنجا سپری می‌کنند و خودداری از </span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">احداث بوستان&shy; های شهری در حاشیه جاده‌ها به‌خصوص محل&shy; های پرترافیک </span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">توصیه می‌شود. </span></span></span><br> &nbsp;</div> <div style="text-align: justify;"><strong>Background and Objective:</strong> Heavy metals are the most frequent pollutants of urban soils. In general, human health and especially children are directly at risk if the soil is being accidentally ingested orally or nasally. Therefore, this study was conducted to assess potential ecological risk index (RI) of Pb, Cd, Cr and Cu in surface soils of urban parks in Tehran City in 2016.<br> <strong>Materials and Methods:</strong> A total of 60 surface soil samples were collected from Mellat, Laleh, Velayat, Ekbatan and Pirouzi parks. The heavy metals contents in samples were determined using ICP-OES after acid digestion of soil samples. Also, RI of heavy metals was determined. All statistical analyses were performed according to the Shapiro-Wilk test, One-Way ANOVA, One Sample T-Test and Pearson Correlation Coefficient.<br> <strong>Results:</strong> The lowest and highest contents of the metals (mg/kg) with an average of 0.52 &plusmn; 0.25 and 153.81 &plusmn; 31.83 were related to Cd and Pb, respectively. Pb and Cu were higher than MPL. Also, the highest surface soil contamination was related to Velayat Park located at the south of Tehran. The value of RI was 99.16 and therefore the soil contamination was categorized in low ecological risk.<br> <strong>Conclusion:</strong> Although the value of RI categorized as low ecological risk, due to mean concentrations of Pb and Cu were higher than MPL, control of soil-contamination sources, periodic monitoring of surface soil in the urban parks where citizens spend most of their free time. Additionally, it should be avoided to construct urban parks close to the regions with high traffic intensity.<br> &nbsp;</div> فلزات سنگین, مخاطره بوم‌شناختی, خاک سطحی, بوستان شهری, تهران Heavy metals, Ecological risk, Surface soil, Urban parks, Tehran 429 442 http://ijhe.tums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-760-3&slc_lang=fa&sid=1 B Mohammad Moradi بهزاد محمدمرادی b.mohammadmoradi65@iauh.ac.ir No Department of the Environment, College of Basic Sciences, Hamedan Branch, Islamic Azad University, Hamedan, Iran گروه محیط‌ زیست، دانشکده علوم پایه، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران S Sobhanardakani سهیل سبحان اردکانی soheil_sobhan@yahoo.com Yes Department of the Environment, College of Basic Sciences, Hamedan Branch, Islamic Azad University, Hamedan, Iran گروه محیط‌ زیست، دانشکده علوم پایه، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران M Cheraghi مهرداد چراغی m.cheraghi@iauh.ac.ir No Department of the Environment, College of Basic Sciences, Hamedan Branch, Islamic Azad University, Hamedan, Iran گروه محیط‌ زیست، دانشکده علوم پایه، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران